Kopanie bitcoina krytykowane jest za znaczne zużycie energii. Po pierwsze, w porównaniu z innymi branżami nie jest ono aż tak wielkie. A po drugie, może wykorzystywać energię dotąd marnotrawioną albo produkowaną przez tanie źródła odnawialne tam, gdzie jest jej nadmiar.
Wykopywanie bitcoina (ang. bitcoin mining) to proces zabezpieczenia kryptograficznego sieci bitcoin: jej stanu, transakcji oraz podaży bitcoinów (BTC). Proces ten przypomina rozwiązywanie zadań matematycznych za pomocą sieci komputerowej, co pozwala na zabezpieczenie bazy danych bitcoina w ramach jego globalnego rejestru (w technologii blockchain).
Operatorzy centrów danych (ang. miners) przetwarzają transakcje, grupują je w bloki i – w dużym uproszczeniu – rozwiązują za pomocą kart graficznych zadania matematyczne, aby odebrać nagrodę w postaci „bloku” bitcoinów (nazywa się to procesem proof of work). Każdy blok oferuje nagrodę w postaci nowych bitcoinów – ich podaż została zdefiniowana w momencie stworzenia sieci w 2009 r. i od tamtej pory maleje. To przewidywalna polityka monetarna tej waluty, zapisana matematycznie i zabezpieczona kryptograficznie przez sieć proof of work.
Właśnie ten proces zużywa energię elektryczną i wymaga sprzętu niezbędnego dla zapewnienia bezpieczeństwa sieci. Wszystko po to, by żaden podmiot nie był w stanie jej zhakować i zmienić bazy danych – rejestru z zapisami historii transakcji całej sieci, ani obecnego jej stanu, pokazującego, które konta posiadają ile bitcoinów. Polecam szczegółowy opis tego procesu w publikacji Fidelity: „The Economics of a Bitcoin Halving: A Miner’s Perspective”.
Z biegiem lat maleje liczba bitcoinów, które można wykopać:
- 2009: 50 BTC za blok
- 2012: halving: 25 BTC za blok
- 2016: halving: 12,5 BTC za blok
- 2020: halving: 6,25 BTC za blok
- 2024: halving: 3,125 BTC za blok
- 2028: halving: 1,5625 BTC za blok
Wykopane bloki i nagroda w postaci bitcoinów przypadających na blok
Źródło wykresu: https://www.lseg.com/content/dam/ftse-russell/en_us/documents/research/bitcoin-halving.pdf
Wedle opracowania University of Cambridge Center for Alternative Finance pt. „Cambridge Digital Mining Industry Report” z maja 2025, sektor bitcoin mining rozwija się w zawrotnym tempie. Krytycy twierdzą, że kopanie bitcoina, które jest niezbędne do zabezpieczenia sieci i prowadzenia przelewów/handlu kryptowalutą, konsumuje ogromne ilości energii. W 2021 r. całkowite zużycie jej przez sieć bitcoin stanowiło jednak mniej niż 0,1 proc. całego zużycia energii na świecie. Dziś wynosi, według Cambridge Bitcoin Electricity Consumption Index (CBECI), najbardziej uznawanego źródła danych, około 138 TWh (terawatogodzin) rocznie. To około 0,5 proc. globalnego zużycia energii elektrycznej w 2024 r., co można porównać np. do rocznego jej zużycia w Polsce czy światowego zużycia jej na AI w centrach danych w 2025 r. (źródła: https://www.polytechnique-insights.com/en/columns/energy/bitcoin-electricity-consumption-comparable-to-that-of-poland/, https://www.theverge.com/climate-change/676528/ai-data-center-energy-forecast-bitcoin-mining). To oczywiście dużo, ale w ten sposób zabezpiecza się pewną konkretną wartość rynkową i zaspokaja potrzebę uczestników rynku. Dla porównania, sektor ICT, który obejmuje centra danych, sieci komunikacyjne i urządzenia użytkowników, w 2020 r. zużywał około 5 proc. energii elektrycznej na świecie. W 2023 r. zużycie wyniosło już ponad 1000 TWh (https://post.parliament.uk/research-briefings/post-pn-0677/).
Można tu także sięgnąć po porównanie z ilością zużytej energii i zasobów ludzkich na prowadzenie przelewów między bankami w systemach SWIFT, IBAN i w tradycyjnych systemach finansowych. Tradycyjny system bankowy, z dziesiątkami milionów pracowników, budynkami biurowymi, serwerami do obsługi płatności i infrastrukturą rozliczeniową konsumuje wielokrotnie więcej zasobów energetycznych i ludzkich niż bitcoin.
Warto też dodać, że bitcoin, tak jak zastosowanie oprogramowania w innych branżach, podnosi efektywność prowadzonej działalności i zmniejsza potrzebę zatrudnienia, a także posiadania sprzętu i nieruchomości w niektórych częściach starszej infrastruktury.
Krytycy kopania bitcoina wysuwają na pierwszy plan konieczność walki ze zmianami klimatu, wiążącą się z unijną polityką dekarbonizacji (kontestowaną i krytykowaną za efekt w postaci deindustrializacji). Ignorują przy tym korzyści z sieci, która zabezpiecza ponad 2 biliony dolarów kapitalizacji bitcoina, pełniącego rolę waluty rozliczeniowej, środka przechowywania wartości i wymiany. Dla setek milionów użytkowników spełnia on przynajmniej jedną z tych trzech funkcji, tworząc system technologiczny, który ma potencjał z czasem zastąpić globalne systemy rozliczeń międzybankowych, w tym SWIFT.
Spora część energii wykorzystywanej przez bitcoina pochodzi z zasobów energetycznych, które – gdyby nie wykorzystanie ich do kopania BTC – byłyby marnowane. To nadwyżki energii odnawialnej, gaz ziemny zwykle spalany przy wydobyciu ropy, a także metan z wysypisk śmieci. Kopanie bitcoina można prowadzić wszędzie tam, gdzie dostępne są tanie źródła energii i połączenia internetowe. BTC w sposób naturalny kieruje się więc ku zasobom energetycznym, które są „trudne”, np. z powodów geograficznych, i nie mogą być efektywnie wykorzystane przez innych konsumentów energii.
Kopanie bitcoina tym samym wspiera rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE): po pierwsze poprzez monetyzację jej nadwyżek, a po drugie poprzez tworzenie popytu na rozwój technologii OZE i inwestycje w miejscach odległych od sieci energetycznych. Kopanie bitcoina zwiększa lub zmniejsza zużycie energii, w zależności od jej dostępności, a to stabilizuje sieci energetyczne mające wysoki udział OZE. Dla przykładu, Stany Zjednoczone umocniły pozycję największego globalnego centrum wydobywczego bitcoinów (75,4 proc. wydobycia; dla porównania, na Kanadę przypada tylko 7,1 proc.). Gaz ziemny stanowi tam największe pojedyncze źródło (38,2 proc.) finansowania kopania bitcoina, a odnawialne źródła energii – licząc je łącznie – stanowią większość miksu energetycznego (52,4 proc.).
Centra bitcoin mining wykorzystują energię wodną (Bhutan, Norwegia), geotermalną (Islandia, Salwador) oraz wiatrową i słoneczną podczas szczytów produkcji, gdy ceny prądu spadają poniżej granicy opłacalności jego wytwarzania. W przypadku energetyki jądrowej kopanie bitcoina zapewnia stały odbiór energii bazowej, poprawiając ekonomikę elektrowni atomowych. Np. centra bitcoin mining w Teksasie wyłączają się podczas szczytowego zapotrzebowania. Do zasilania mining operations podmioty wykorzystują tam także gaz naturalny, który zostałby spalony na próżno (towarzyszy on wydobyciu ropy i nie zawsze można go wykorzystać z braku gazociągów – red.).
Model ten powoduje, że kopanie bitcoina staje się narzędziem optymalizacji i rozwoju energetyki. Działalność ta już pomaga finansować projekty OZE, które bez stałego odbiorcy byłyby nieopłacalne: elektrownie wodne w odległych lokalizacjach czy farmy wiatrowe, które inaczej trzeba by czasowo wyłączać z powodu nadmiernej produkcji. Co ciekawe, najnowszym obszarem rozwoju staje się orbita okołoziemska (space data centers). Wygenerowany tam dzięki panelom fotowoltaicznym prąd jest „przekształcany” w bity przesyłane do sieci na Ziemi, a dzięki umieszczeniu w kosmosie sprzęt do wydobycia BTC jest naturalnie chłodzony. Przynosi to przeróżne korzyści różnym rynkom – od finansowego, po technologię OZE, rynek gazu, energię nuklearną, aż po technikę kosmiczną.
Dzięki zaprogramowanemu zmniejszaniu nagród za bloki (halving) sieć bitcoin wraz z upływem czasu staje się coraz bardziej efektywna energetycznie. Gdy wraz z liczbą użytkowników i zastosowań jej użyteczność rośnie, zużycie energii systematycznie spada. Oznacza to, że w długim terminie bitcoin będzie wykorzystywał coraz mniejszy odsetek swojej kapitalizacji rynkowej na utrzymanie bezpieczeństwa sieci, docelowo prawdopodobnie poniżej 1 proc. globalnego zużycia energii, nawet gdyby zaczęły zeń korzystać miliardy użytkowników.
Jeśli to wszystko uwzględnimy, to czy warto ograniczać rozwój technologii, bo dziś wielu ludziom wydaje się ona nieistotna? Na początku XX wieku też panowała opinia, że wóz konny jest bezpieczniejszy niż „szybki i groźny” Ford T. Czy jest racjonalna decyzja Komisji Europejskiej, która ostatnio ograniczyła inwestycje w AI poprzez EU AI Act i politykę dekarbonizacji?
Robert Kowalski
————————-
Autor jest członkiem Towarzystwa Ekonomistów Polskich i współzałożycielem Gyfted. Przedsiębiorca z doświadczeniem w branży Bitcoin w Dolinie Krzemowej i na Stanford University.
Towarzystwo Ekonomistów Polskich (TEP) krzewi wiedzę ekonomiczną i wyjaśnia zjawiska gospodarcze współczesnego świata, propagując poszanowanie własności prywatnej, wolną konkurencję oraz wolność gospodarczą, jako warunki rozwoju Polski. Zrzesza praktyków biznesu i teoretyków różnych dziedzin nauk ekonomicznych.