Podsumowanie poseminaryjne
22 października 2025 r. odbyła się kolejna debata TEP w ramach cyklu seminariów on-line #GOSPODARKA MA GŁOS, tym razem poświęcona polskiej transformacji energetycznej. Zaprosiliśmy do dyskusji dra Konrada Wojnarowskiego, wiceministra energii, dr Joannę Maćkowiak-Panderę, prezeskę Forum Energii, Grzegorza Onichimowskiego, prezesa Polskich Sieci Energetycznych SA oraz Marka Woszczyka, prezesa Polskich Elektrowni Jądrowych Sp. z o.o. Moderatorem dyskusji był Maciej Stańczuk, przedstawiciel TEP w debacie.
Temat dotyczący energetyki jest najważniejszy dla polskiej gospodarki od czasu transformacji systemowej przełomu lat 80. i 90. ub. wieku. Rosnące ceny energii elektrycznej i stabilność jej dostaw mają bowiem wpływ na konkurencyjność polskich przedsiębiorstw, a także na portfele Polaków. Dodatkowo upowszechnianie AI będzie powodować ogromny, stały wzrost zapotrzebowania na energię ze względu na wykładniczy wzrost mocy obliczeniowej centrów danych, które światowe koncerny technologiczne zamierzają wybudować w najbliższych latach. Jeśli będziemy energetycznie zacofani, stracimy kontakt ze światową czołówką i będziemy tracić konkurencyjność. Poza tym przestaniemy przyciągać nowoczesny przemysł i usługi.
Grzegorz Onichimowski (prezes PSE SA) podkreślił w dyskusji, że wchodzimy w erę powszechnie elektryfikującej się gospodarki, a dostępność i cena energii elektrycznej decyduje o całej gospodarce. Polski miks energetyczny powinien być wg niego oparty o OZE, które zapewniają jednak tylko krótkoterminową elastyczność systemu energetycznego. Ponieważ magazyny energii nie mogą jej zapewnić, stąd potrzebna jest moc dyspozycyjna, którą przejściowo mogą zastąpić szczytowe źródła gazowe, a docelowo energetyka jądrowa. Gaz ma być też zastąpiony, takimi źródłami jak biometan czy wodór. Prezes PSE sugerował rozdzielenie rynku energii i rynku mocy dyspozycyjnych, podkreślając, że moc staje się produktem, tak jak produktem jest sama energia.
Prezes PSE stwierdził także, że Polsce nie grozi blackout energetyczny, rząd przygotował pakiet „antyblackoutowy”, ale realia techniczne i komercyjne branży powinny być ważniejsze od celów redukcji emisji CO2. Zwrócił też uwagę, że należy dokładniej rozważać angażowanie się w przedsięwzięcia o dużych kosztach osieroconych (generują je linie przesyłowe wysokich napięć, których koszty ponoszą poprzez wyższe taryfy wszyscy użytkownicy energii, a także morskie farmy wiatrowe, w których cena w kontraktach różnicowych przekracza 500 zł/mWh). Zdaniem Grzegorza Onichimowskiego odbiorcy końcowi powinni być jak najbardziej niezależni od systemu energetycznego, nawet jeśli źródła lokalne rozwijane przez nich wykazują niższą sprawność, ale finalnie i tak będą wygrywać, gdyż będą tańsze. Prezes PSE dużo mówił o rozproszeniu źródeł energii jako alternatywie do źródeł scentralizowanych, co może zwiększyć niezależność konsumentów energii od dotychczasowych dostawców.
Dr Konrad Wojnarowski, wiceminister energii, mówił o rządowych planach związanych z inwestycjami w transformację energetyczną i skali wyzwań przed którymi stoimy w związku z nimi. Przewidywany poziom inwestycji to bowiem kwota 1 bilion zł do 2030r. i podwojenie tej kwoty do 2040 r. W efekcie udział OZE w miksie energetycznym będzie wynosić 32% w 2030 r., a w 2040 r. ma osiągnąć 60%. Minister odniósł się także do sytuacji geopolitycznej, która wykreowała szereg nowych ryzyk, niezwłocznie mitygowanych. Wskazał tu na system zapasów interwencyjnych ropy i gazu oraz dalszą dywersyfikację dostaw paliw.
Minister Wojnarowski podkreślił, że transformacja energetyczna to nie tylko koszty inwestycji, ale także koszty infrastruktury mającej zapewnić bezpieczeństwo naszemu systemowi energetycznemu. Dodał, że KPEiK (Krajowy Plan w dziedzinie energii i klimatu) będzie przekazany pod koniec tego roku do Brukseli, a zaraz potem przyjęta zostanie polityka energetyczna państwa oraz zaktualizowany zostanie Polski Program Energetyki Jądrowej.
Z kolei prezes Polskiej Energetyki Jądrowej Sp. z o.o. Marek Woszczyk stwierdził, że projekt budowy pierwszej wielkoskalowej elektrowni jądrowej w Choczewie przekroczył „point of no return”, potwierdził harmonogram projektu (2028 – wylewanie betonu jądrowego, 2036 – uruchomienie pierwszego reaktora, 2038 – uruchomienie pozostałych dwóch reaktorów jądrowych) oraz jego budżet (investment scope: 193 mld zł). Mechanizm wsparcia projektu oparty na tzw. kontrakcie różnicowym (CfD) jest przedmiotem procesu notyfikacji w KE. Jej decyzja jest spodziewana w grudniu 2025r. Prezes wyraził przekonanie, że „strike price” przewidziany w tym kontrakcie powinien być poniżej ceny przewidzianej przez PGE w jego projekcie budowy farmy wiatrakowej na Bałtyku. Ciekawym wątkiem był też temat SMRów (małych modułowych bloków jądrowych), w której to dziedzinie Polska ma szansę stać się pionierem światowym. Marek Woszczyk mówił o konieczności myślenia nie o pojedynczych projektach, a o budowie „floty SMRów”, co wpisuje się w temat, który jako TEP chcielibyśmy kontynuować w przyszłości: czy powinniśmy budować system rozproszony czy scentralizowany, a może efektywną hybrydę obu tych rozwiązań.
Dr Joanna Maćkowiak-Pandera, prezeska Forum Energii podzieliła się uwagami na temat funkcjonowania systemu energetycznego dzisiaj i koniecznymi jego zmianami w ramach prowadzonej transformacji energetycznej i jej kosztów. Wskazała na brak planu, wg którego moglibyśmy te koszty optymalizować. Bez takiego planu istnieje ryzyko, że będziemy podejmować decyzje przeskalowujące inwestycje, jak chociażby w przypadku planów rozbudowy infrastruktury gazowej, gdzie planowana inwestycja jest 2,5-krotnie większa od szacowanych potrzeb. Joanna Maćkowiak-Pandera zwróciła uwagę na brak centrum analitycznego, które jest konieczne by decydenci mieli merytoryczne podstawy do podejmowania racjonalnych decyzji co do strategii i polityki energetycznej. Zwróciła uwagę na trudności w modelowaniu rynku energii elektrycznej, zresztą nie tylko w Polsce. Odniosła się do analiz Narodowego Centrum Analiz Energetycznych (NCAE) przedstawiających szacunki kosztów przy wykorzystaniu różnych źródeł energii (dokument ten był załącznikiem wniosku o notyfikację pomocy publicznej dla kontraktu różnicowego na projekt w Choczewie), wskazując na braki w zastosowanym modelu, m.in. nieuwzględnienie w nim magazynów energii, wyłączenie ciepłownictwa z analizy, braku uwzględnienia zmian, które się dokonują i wpływają na zwiększenie elastyczności systemu energetycznego.
Jako TEP chcemy proponować dyskusję o polskiej transformacji energetycznej opartą na faktach. Aby tak się stało debata o optymalizacji naszego miksu energetycznego musi być powierzona fachowcom, znawcom tematu i wyjęta z bieżącego sporu politycznego. Merytoryczna dyskusja jest bardzo potrzebna, zwłaszcza że w domenie publicznej spotyka się często wypowiedzi osób publicznych na temat transformacji energetycznej nie mające pokrycia w faktach. A temat jest bardzo ważny – dotyczy stworzenia efektywnego, bezpiecznego oraz zapewniającego gospodarce konkurencyjność systemu energetycznego.
dr Maciej Stańczuk
Towarzystwo Ekonomistów Polskich
Moderator dyskusji
Odpowiedzialna w ramach Rady za projekt: seminaria on-line #GOSPODARKA MA GŁOS: malgorzata.krzysztoszek@tep.org.pl
Poniżej zamieszczamy prezentację podsumowującą seminarium 2/2025 z cyklu #GOSPODARKA MA GŁOS:
Nagranie z seminarium 2/2025: