w sprawie relacji między Radą Fiskalną i Ministerstwem Finansów
Rada Towarzystwa Ekonomistów Polskich z niepokojem przyjmuje sposób, w jaki Ministerstwo Finansów zareagowało na pierwszą opinię Rady Fiskalnej dotyczącą projektu ustawy budżetowej. Rada Fiskalna została powołana jako niezależna instytucja mająca wzmacniać jakość krajowych ram fiskalnych, przejrzystość finansów publicznych i odpowiedzialność władz fiskalnych. Apelujemy do Ministerstwa Finansów o respektowanie jej ustawowej niezależności i mandatu oraz prowadzenie dalszej debaty na podstawie argumentów, danych i transparentnych wyliczeń.
Towarzystwo Ekonomistów Polskich aktywnie uczestniczyło w konsultacjach i pracach nad ustawą o Radzie Fiskalnej. Organizowaliśmy seminaria i dyskusje poświęcone projektowanym rozwiązaniom oraz przekazywaliśmy uwagi w toku procesu legislacyjnego. Z utworzeniem niezależnej Rady Fiskalnej wiązaliśmy duże nadzieje na poprawę jakości debaty o finansach publicznych i prowadzenia polityki fiskalnej w Polsce.
Ustawowy mechanizm „zastosuj albo wyjaśnij” zakłada możliwość różnicy stanowisk między Radą Fiskalną a Ministerstwem Finansów. Jeżeli Ministerstwo nie zgadza się z ocenami lub rekomendacjami Rady, powinno przedstawić merytoryczną, publiczną i możliwą do zweryfikowania odpowiedź. Tymczasem zaledwie kilka godzin po publikacji obszernej opinii Rady Ministerstwo opublikowało krótki, niepodpisany imiennie komunikat, zawierający kategoryczne oceny dotyczące mandatu Rady, jej metodologii i zgodności jej stanowiska z prawem. Nastąpiło to poza formalnym trybem odpowiedzi „zastosuj albo wyjaśnij”, której przedstawienie Ministerstwo dopiero zapowiedziało.
Rada TEP sprzeciwia się próbom ograniczania analizy Rady Fiskalnej do jednego roku budżetowego. Budżet jest roczny, lecz konsekwencje decyzji dotyczących dochodów, wydatków, długu, kosztów jego obsługi i stosowania reguł fiskalnych wykraczają poza jeden rok. Także unijne ramy budżetowe, których elementem są niezależne instytucje fiskalne, mają charakter średniookresowy. Dyrektywa 2011/85/UE wskazuje wprost, że jednoroczna perspektywa nie stanowi odpowiedniej podstawy rozważnej polityki budżetowej.
Rada Fiskalna jawnie przedstawiła swoje wyliczenia, założenia i interpretację stabilizującej reguły wydatkowej. Oczekujemy analogicznego standardu transparentności od Ministerstwa Finansów. Apelujemy o opublikowanie metodyki wyznaczania korekty konsolidacyjnej wraz z przyjętymi założeniami, danymi wejściowymi oraz rozliczeniem jej zastosowania w 2027 roku i w latach poprzednich. Pełna jawność jest warunkiem rozstrzygnięcia sporu na gruncie merytorycznym.
Przestrzegamy przed zawężaniem mandatu Rady Fiskalnej w sposób, który prowadziłby do uczynienia z niej instytucji fasadowej. Niezależność ma znaczenie właśnie wtedy, gdy analiza Rady prowadzi do wniosków odmiennych od stanowiska władzy fiskalnej. Rada Fiskalna nie może być sprowadzana do roli instytucji potwierdzającej założenia i interpretacje Ministerstwa Finansów.
Znajdujemy się w wymagającym momencie dla finansów publicznych. Rosnący dług, zbliżanie się do krajowych progów ostrożnościowych, wysokie potrzeby pożyczkowe na świecie i niepewne otoczenie geopolityczne zwiększają znaczenie wiarygodnych ram fiskalnych. Polska potrzebuje silnej i rzeczywiście niezależnej Rady Fiskalnej oraz odpowiedzialnej współpracy instytucji odpowiadających za finanse państwa.
Rada Towarzystwa Ekonomistów Polskich