Apelujemy o zmianę zapowiedzianej decyzji ministra rolnictwa i rozwoju wsi, której skutkiem jest zawieszenie przetargów na dzierżawę utworzonych zgodnie z prawem ośrodków produkcji rolniczej (OPR) oraz wstrzymanie tworzenia nowych ośrodków.
W obliczu wyzwań stojących przed polskim rolnictwem (umowa handlowa UE -Mercosur, konkurencja ze strony rolnictwa Ukrainy, wymogi Zielonego Ładu) działania zmierzające do zawieszenia przetargów na dzierżawę utworzonych zgodnie z prawem OPR oraz wstrzymanie tworzenia nowych Ośrodków osłabią konkurencyjność polskiego rolnictwa i jego odporność, ponieważ spowodują pogorszenie struktury agrarnej, ograniczanie korzyści ekonomii skali, jak również spadek inwestycji w innowacje w rolnictwie. Należy uznać je za szkodliwe i sprzeczne z polską racją stanu.
Ośrodki produkcji rolniczej (OPR) to wyodrębniane z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa nieruchomości, które wraz z innymi składnikami mienia tworzą nierozerwalną, zorganizowaną całość gospodarczą, o powierzchni przekraczającej 50 ha, której podział byłby nieuzasadniony ekonomicznie.
Zgoda parlamentu na tworzenie OPR wyrażona w ustawie z 2019 r. wprowadziła rozwiązanie, którego celem było złagodzenie katastrofalnych skutków ustawy z 2011 r. w odniesieniu do tych dzierżawców, którzy nie wyłączyli 30 proc. użytków rolnych. Rozwiązanie to umożliwia – po wydzieleniu części gruntów na rzecz rolników indywidualnych i po przeprowadzeniu przetargu na dzierżawę OPR – kontynuowanie produkcji, w tym produkcji zwierzęcej i zachowanie miejsc pracy dla zatrudnionych pracowników.
OPR nie są idealnym rozwiązanym, ale obecnie jedynym rozsądnym, które pozwala na zakończenie stanu niepewności dzierżawców i zatrudnionych w ich gospodarstwach pracowników, ponieważ umowy dzierżawy już wygasły lub wygasną wkrótce.
Decyzja poprzedniego ministra Czesława Siekierskiego o wyrażeniu zgody na tworzenie nielicznej grupy OPR, wyselekcjonowanych przy zastosowaniu ostrych kryteriów, i umożliwienie organizowania przez KOWR przetargów ofert na dzierżawę, to minimum tego, co można było w tej sprawie zrobić. Jednocześnie została ona poprzedzona wydzieleniem znaczącej ilości gruntów na rzecz rolników indywidualnych.
Decyzja obecnego ministra Stefana Krajewskiego o przekazaniu gruntów i innego mienia OPR spółkom Skarbu Państwa lub instytutom rolniczym oraz przedstawianie tego jako gwarancji odbudowy (obecnie przecież prowadzonej w tych gospodarstwach) produkcji zwierzęcej jest działaniem pozornym, którego konsekwencje będą gospodarczo i społecznie bardzo kosztowne. Przejęcie od dzierżawców samego inwentarza żywego może kosztować kilkaset milionów złotych. Aby uniknąć likwidacji stad liczących wiele tysięcy zwierząt, umowy sprzedaży powinny zostać zawarte natychmiast. Nie ma także gwarancji zatrudnienia pracowników (zatrudnionych na pełnych etatach i płacących podatek PIT i pełne składki ZUS), ponieważ minister złożył rolnikom indywidualnym (którzy nie są podobnie opodatkowani i oskładkowani społecznie) obietnicę, że ta ziemia z czasem trafi do nich – co musiałoby się wiązać z ubytkiem dochodów podatkowo-składkowych państwa.
Stanowisko wyrażone przez ministra jako uzasadnienie decyzji: „polska ziemia w polskich rękach”, jest sprzeczne zarówno z polskim, jak i unijnym prawem, ale także nie przystoi ministrowi rolnictwa. Może to zostać odebrane jako podżeganie rolników indywidualnych przeciwko tym dzierżawcom, którzy w przeszłości zaufali państwu polskiemu i wnieśli do polskiego rolnictwa wiedzę, nowoczesne technologie, innowacje i zrealizowali inwestycje niezbędne do poprawy konkurencyjności i odporności gospodarstw, przy jednoczesnym respektowaniu norm środowiskowych.
W obliczu wyzwań stojących przed polskim rolnictwem (umowa Mercosur, konkurencja ze strony rolnictwa Ukrainy, wymogi Zielonego Ładu) działania te osłabiają konkurencyjność polskiego rolnictwa i jego odporność, ponieważ spowodują pogorszenie struktury agrarnej, ograniczanie korzyści ekonomii skali, jak również spadek inwestycji w innowacje w rolnictwie. Należy więc uznać je za szkodliwe i sprzeczne z polską racją stanu
Należy nieustannie przypominać, że źródłem obecnych sporów było przyjęcie ustawy z 2011r., która zakwestionowała trwałość umów dzierżawy zawartych na czas oznaczony. Przerzucanie obecnie przez ministra rolnictwa odpowiedzialności na dzierżawców, którzy nie wyłączyli 30 proc. użytków rolnych z trwających umów jest argumentem przewrotnym, zwłaszcza gdy nie zauważa się, że analogicznej presji na dodatkowe wyłączenia gruntów poddawani są także ci dzierżawcy, którzy dokonali wymaganych ustawowo wyłączeń, w niektórych przypadkach spotykają się oni nawet z odmową przedłużenia dzierżawy. Ponadto, w stosunku do części z nich państwo nie wywiązało się z własnych deklaracji o umożliwieniu im nabycia pozostałej po wyłączeniach części dzierżawionych gruntów. Przy tak chwiejnej polityce resortu rolnictwa i wobec ewidentnej uległości ministra rolnictwa wobec żądań niektórych rolniczych związkowców, ta grupa towarowych i wydajnych gospodarstw może być wkrótce następną do likwidacji.
Apelując o zmianę zapowiedzianej decyzji ministra rolnictwa, Rada Towarzystwa Ekonomistów Polskich w całej rozciągłości podtrzymuje swoje stanowisko z dnia 4 stycznia 2021 r., w którym wyrażono dezaprobatę wobec działań prowadzących do likwidacji gospodarstw dzierżawców gruntów rolnych Skarbu Państwa. Żaden z problemów opisanych w tamtym stanowisku Rady TEP nie został dotychczas rozwiązany, a ostatnia zapowiedź decyzji w sprawie OPR jest tego znamiennym dowodem.
Rada Towarzystwa Ekonomistów Polskich