10 lat temu, 23 maja 2015 roku zmarł John Nash: matematyk, ekonomista, laureat Nagrody im. Nobla w dziedzinie ekonomii.
Niewielu ekonomistów zyskało taką popularność jak John Nash. To paradoks, bo nie podejmował on w swojej pracy badawczej kwestii ani prostych, ani bezpośrednio związanych z klasycznym rozumieniem ekonomii.
Urodzony w 1928 roku w rodzinie o tradycjach inżynierskich Nash od młodych lat interesował się matematyką. Podjął studia na Uniwersytecie Carnegie Mellon, następnie zaś doktoranckie na Princeton. Jego praca badawcza dotyczyła właśnie matematyki, a nie ekonomii. Ekonomistą – i to wybitnym – Nash stał się, kiedy to liczni ekonomiści zauważyli, że jego błyskotliwe odkrycia można wykorzystać na polu badań ekonomicznych.
Nash wniósł bowiem znaczący wkład w rozwój teorii gier, działu matematyki podejmującego wyzwanie badania optymalnych zachowań graczy mogących znaleźć się w konflikcie interesów. Teoria gier rozwijała się niezwykle szybko w połowie XX wieku: była stosowana do zrozumienia procesów społecznych, ewolucji, konfliktów politycznych czy problemu gospodarowania dobrami.
John Nash wprowadził pojęcie „równowagi”, zwanej od jego nazwiska „równowagą Nasha”. Zakłada ono, że przy określonych strategiach każdego z przeciwników, żadnemu z graczy nie opłaca się zmienić swojej strategii, gdyż gracz przyjmuje optymalne rozwiązanie ze względu na działania przeciwników. Założenie to pozwoliło zmienić podejście do interpretacji procesów gospodarczych i odrzucić darwnistyczne postrzeganie wolnego rynku jako miejsca, gdzie sukces można odnieść jedynie kosztem przeciwnika. Okazało się, że przedsiębiorstwa na rynku mogą ze sobą współistnieć bez prowadzenia np. wojen cenowych.
Zasługą Johna Nasha, po części nieświadomą, była zmiana aparatu pojęciowego ekonomistów. O ile pojęcie „równowagi” było znane w odniesieniu np. do gospodarek pozostających w równowadze, to dzięki Nashowi zaczęło być stosowane szerzej, także
w mikroekonomii.
Echa myśli Nasha możemy odnaleźć w pracach wielu innych ekonomistów-matematyków takich jak np. Robert Aumann, który stosuje teorię gier do analizowania problemów
bezpieczeństwa międzynarodowego czy nawet wydarzeń historycznych.
Całość dorobku Nasha została doceniona w roku 1994, gdy przyznano mu Nagrodę im. Nobla z ekonomii. Otrzymał ją wspólnie z Johnem Harsanyi oraz Reinhardem Seltenem.
Co ciekawe, dorobek Nasha pozostałby jedynie w pamięci ekonomistów i matematyków, gdyby nie Hollywood. Film „Piękny Umysł”, luźno oparty na biografii Nasha, dostał aż cztery Oskary, pięć Złotych Globów, a także wiele innych nagród. Został obejrzany przez miliony widzów w kinach, a potem w telewizji i za pomocą platform streamingowych, dzięki czemu przyczynił się do popularyzacji ekonomii na całym świecie. Postać genialnego matematyka, zmieniającego podejście do ekonomii i zmagającego się z choroba psychiczną (Nash przez całe dorosłe życie leczył się na schizofrenię) była fascynującym bohaterem filmu.
John Nash zginął wraz z żoną Alicją w wypadku samochodowym 23 maja 2015 roku.
Janusz Wdzięczak
————————-
Autor jest ekonomistą, członkiem TEP oraz wykładowcą na Uczelni Techniczno-Handlowej w Warszawie.
Towarzystwo Ekonomistów Polskich (TEP) krzewi wiedzę ekonomiczną i wyjaśnia zjawiska gospodarcze współczesnego świata, propagując poszanowanie własności prywatnej, wolną konkurencję oraz wolność gospodarczą, jako warunki rozwoju Polski. Zrzesza praktyków biznesu i teoretyków różnych dziedzin nauk ekonomicznych.