TEPiszki

Fiszki ekonomiczne Towarzystwa Ekonomistów Polskich, w skrócie TEPiszki, to autorski cykl edukacyjny TEP, który przystępnym językiem i w dostępny sposób (nośniki cyfrowe w przestrzeni publicznej i mediach społecznościowych) będą przybliżały społeczeństwu istotne pojęcia ekonomiczne. Wierzymy, że rozumienie definicji ekonomicznych jest podstawą do lepszego rozumienia mechanizmów funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa, a także merytorycznej debaty publicznej i jakościowej publicystyki. Ze względu na charakter tego cyklu, przybliżane odbiorcom pojęcia zdefiniowane są w sposób uproszczony i nie stanowią pełnych definicji naukowych.

A

Czym jest akcja? Akcja to papier wartościowy reprezentujący własność części spółki. Daje ona właścicielowi prawo do udziału w zyskach spółki i umożliwia także uczestnictwo w jej zarządzaniu. Dla spółki emisja akcji jest sposobem na pozyskanie finansowania na rozwój.

Czym jest aktywność zawodowa? To gotowość podjęcia pracy lub pozostawanie w stosunku pracy etatowej bądź prowadzenie firmy. Poziom aktywności zawodowej wyraża się jako proporcję ludzi aktywnych zawodowo w stosunku do wszystkich osób powyżej 15 roku życia. Dane GUS wskazują, że osoby aktywne zawodowo stanowiły w II kwartale 2019 roku 56,2% ludności w wieku 15 lat i więcej.

B

Czym jest bezrobocie? Bezrobocie to sytuacja, w której część pracowników chce podjąć pracę, ale nie jest w stanie jej znaleźć. Może być ono frykcyjne (pracownicy są w trakcie zmiany pracy) lub strukturalne (umiejętności poszukujących nie odpowiadają potrzebom rynku). 3-5 proc. bezrobocie jest uznawane za „naturalne”.

Czym jest bank centralny? Bank centralny emituje pieniądz i prowadzi politykę pieniężną. Poprzez zmiany wysokości stóp procentowych ma wpływ na warunki działania banków komercyjnych, a tym samym koszt ich produktów np. wysokość raty kredytu. Dzięki zarządzaniu rezerwami walutowymi, może on również oddziaływać na kurs wymiany waluty, którą emituje.

Czym jest bank? Bank to instytucja, której działalność polega na przyjmowaniu wkładów pieniężnych (depozytów) i udzielaniu kredytów. Sektor bankowy to: banki komercyjne, spółdzielcze oraz oddziały zagranicznych instytucji kredytowych. Bankiem banków jest Narodowy Bank Polski, który prowadzi rachunki instytucji państwowych oraz emituje pieniądz.

Czym jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG)? Podstawowym zadaniem BFG jest gwarantowanie bezpieczeństwa środków pieniężnych zgromadzonych w bankach. Zgodnie z ustawą, limit gwarancji środków zgromadzonych w banku przez jednego deponenta wynosi równowartość 100 tys. euro. Gwarantowana jest wypłata 100% zdeponowanych środków w ciągu 20 dni roboczych.

D

Czym jest dług publiczny? Dług publiczny to wartość zadłużenia podmiotów sektora finansów publicznych (instytucji rządowych, samorządów, etc.). Podmioty te zadłużają się poprzez emisję obligacji skarbowych, zaciąganie kredytów, itp. Konstytucyjny limit długu publicznego wynosi 60% PKB.

Czym jest depozyt bankowy? Środki finansowe zdeponowane przez klienta w banku to depozyt. Najczęściej dzielą się one na płatne na żądanie (a’vista) i terminowe – lokaty z określonym terminem zapadalności. Ich oprocentowanie (stałe lub zmienne) zależy od umowy klienta z bankiem, a ma na to wpływ np. czas, na jaki lokowane są środki (rachunki bieżące zwykle nie są oprocentowane).

Czym jest deflacja? Deflacja to proces spadku ogólnego poziomu cen w gospodarce. Deflacja może być spowodowana np. przez znaczny spadek cen surowców (chociażby ropy naftowej, jak miało to miejsce w latach 2015-2016), bądź przez recesję gospodarczą.

Czy jest deficyt budżetowy? To sytuacja, w której wydatki państwa są wyższe, niż jego dochody. Poziom deficytu najczęściej wyraża w udziale wypracowywanego w ciągu roku Produktu Krajowego Brutto (PKB), przy czym poziom deficytu przekraczający 3% PKB uważa się za znaczny.

I

Czym jest inflacja? Inflacja to wzrost cen w gospodarce lub na określonym wybranym rynku (np. żywności) mierzony w jednostce czasu (np. rok). Spadek poziomu cen nazywa się deflacją. Inflacja w czerwcu 2019 roku w Polsce na rynku towarów i usług konsumpcyjnych wyniosła 2,6%.

K

Czym jest Komisja Nadzoru Finansowego (KNF)? KNF sprawuje nadzór nad sektorem bankowym, rynkiem kapitałowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym i innymi instytucjami finansowymi. Celem nadzoru jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tych rynków. Jest nim zapewnienie ich stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, a także ochrona interesów uczestników tych rynków oraz wzmacnianie ich wzajemnego zaufania.

Czym jest konto oszczędnościowe? Konto oszczędnościowe to rachunek bankowy, którego główną cechą jest pomnażanie środków pieniężnych (dzięki relatywnie wysokiemu oprocentowaniu) przy równoczesnym zachowaniu elastyczności w dostępie do nich (bez utraty odsetek w przypadku wycofania). Konto takie z reguły nie służy celom transakcyjnym, gdyż w porównaniu do rachunku bieżącego, cechują go wyższe opłaty za przelewy.

Czym jest kapitał? Kapitał w kontekście kredytów jest to wielkość pożyczonej kwoty. Kredyt spłaca się w ratach, na które składają się: rata kapitałowa i odsetki. Rata kapitałowa jest z reguły równa kwocie kredytu podzielonej przez łączną liczbę rat przypadających w okresie spłaty.

L

Czym jest lokata terminowa? Lokata terminowa to umowa, na podstawie której klient powierza swoje środki pieniężne bankowi na ustalony czas w zamian za określony zysk (odsetki, pochodna skali oprocentowania danej lokaty). Po upływie terminu umownego instytucja finansowa wypłaca klientowi wpłacone przez niego środki wraz z odsetkami.

N

Czym jest NRB? NRB to numer rachunku bankowego, czyli standard, w jakim zapisywane są numery kont bankowych. W Polsce składa się on z 26 cyfr: dwie pierwsze to tzw. suma kontrolna, 8 następnych służy identyfikacji banku, a pozostałych 16 to numer rachunku klienta w danym banku.

P

Czym jest podatek? Podatek to świadczenie pieniężne na rzecz budżetu państwa lub samorządu. Ma charakter powszechny, przymusowy i bezzwrotny (nie może być podstawą do roszczeń wobec państwa). Umożliwiają one działanie państwa, pokrywanie wydatków bieżących na usługi publiczne i infrastrukturę.

Czym jest produkt krajowy brutto (PKB)? PKB to łączna wartość wydatków na konsumpcję i inwestycje powiększona o wpływy z eksportu i pomniejszona o wydatki na import. W 2018 roku PKB Polski przekroczył 2 biliony złotych, a w 2019 roku szacuje się jego wzrost o dalsze ponad 4%.

R

Czym jest Rada Polityki Pieniężnej (RPP)? RPP to najważniejszy organ decyzyjny NBP. Ustala i realizuje politykę pieniężną. Decyduje o poziomie podstawowych stóp procentowych, czy wysokości tzw. rezerwy obowiązkowej. Ona z kolei wpływa na poziom możliwej kreacji kredytu przez banki. RPP zatwierdza plan finansowy oraz sprawozdanie z działalności NBP. Przewodniczącym RPP jest prezes NBP, pozostałych 9 członków wybierają Prezydent, Sejm i Senat (każdy po 3 członków).

Czym jest RRSO? Rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta. Wyrażony jest jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu przeliczona w stosunku rocznym. Przy wyznaczaniu RRSO uwzględnia się: okres trwania pożyczki, wysokość odsetek, prowizje, opłaty oraz inne koszty ponoszone z tytułu zaciągniętego zobowiązania. Do informowania o RRSO zobowiązane są oprócz banków, także firmy pożyczkowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe i sklepy oferujące kredyty ratalne.

S

Czym są stopy procentowe banku centralnego? To narzędzia polityki pieniężnej banku centralnego. Stopy służą regulowaniu ilości pieniądza w gospodarce. NBP określając ich wysokość wpływa na wysokość stóp procentowych na rynku międzybankowym. Przekłada się to na oprocentowanie kredytów i depozytów dla klientów banków. Podstawowe stopy procentowe: depozytowa, redyskontowa, lombardowa i referencyjna ustalane są przez Radę Polityki Pieniężnej.

O

Czym jest obligacja? Obligacja to papier wartościowy, w którym emitent (np. przedsiębiorstwo, czy gmina) stwierdza, że jest dłużnikiem nabywcy obligacji i zobowiązuje się do spełnienia określonego świadczenia, które z reguły obejmuje wykup obligacji i wypłatę odsetek. Dla emitentów obligacja jest alternatywnym do kredytu sposobem pozyskania środków finansowych. Z kolei dla nabywców obligacja stanowi alternatywną do depozytu formę lokowania nadwyżek finansowych.

U

Czym jest ubezpieczenie społeczne? To rodzaj ubezpieczenia zwykle dostarczanego przez państwo. Jego celem jest wsparcie finansowe osoby ubezpieczonej w sytuacjach (przewidywalnych bądź nieprzewidywalnych), które uniemożliwiają jej pracę. Do przykładów takich sytuacji możemy zaliczyć wypadek lub chorobę, ale także osiągnięcie określonego wieku.

W

Czym jest wzrost gospodarczy? To proces, dzięki któremu zwiększa się zdolność danego kraju do wytwarzania dóbr i usług. Przyczynami wzrostu gospodarczego są inwestycje przedsiębiorstw (np. w nowy sprzęt) i rozwój technologii. Najczęściej wzrost gospodarczy wyrażony jest w procencie zmiany wskaźnika Produktu Krajowego Brutto. W 2019 r. wzrost gospodarczy w Polsce szacowany jest na ponad 4% PKB.